Medelanders: de betekenis en herkomst van het woord
Medelander is een eufemisme voor allochtoon, uit de jaren tachtig. Je leest de herkomst en wat de overheid nu gebruikt.
De Etymologiebank van het Instituut voor de Nederlandse Taal geeft de kortste omschrijving: medelander is een eufemisme voor allochtoon, en het staat er met de toevoeging allochtone Nederlander. Het woord is opgenomen in een woordenboek van neologismen dat de taalaanwinsten van 25 jaar bij elkaar bracht, en in de krantencitaten daarbij duikt het op vanaf 1989. Het was bedoeld als vriendelijk alternatief, en juist die bedoeling maakte het kwetsbaar voor spot. Inmiddels gebruikt de overheid geen van beide woorden meer: het CBS ontwikkelde in 2021 een nieuwe herkomstindeling en voert die sinds begin 2022 door.
Waar het woord medelander vandaan komt
Het woord is namelijk gebouwd als een vriendelijkheid. Waar buitenlander de nadruk legt op buiten, legt medelander die daarentegen op mede: iemand die met ons het land bewoont. Die constructie verraadt ook de bedoeling, want het woord werd niet gekozen door de mensen die het aanduidt maar door de mensen die het over hen hadden.
In de krantencitaten die de Etymologiebank erbij zet, is de toon in tien jaar duidelijk verschoven. In 1989 staat het woord er nog gewoon in een zin over hoe zwaar een groep het heeft. Vijf jaar later staat het tussen aanhalingstekens, als een woord waarover discussie is. En in 1997 schrijft HP/De Tijd dat het “aloude doodknuffelen van onze medelanders” is verdwenen. Dat is uiteindelijk het lot van een eufemisme: zodra iedereen doorziet wat het verzacht, gaat het de andere kant op werken.
Daarom kom je medelander vandaag vooral nog tegen als citaat, als grap of in een gesprek over woordkeuze zelf. Wie de geschiedenis van zulke woorden interessant vindt, leest bij de herkomst van het Nederlands hoe snel de taal zich in het algemeen beweegt.
Welke woorden de overheid nu gebruikt
Het CBS is hier de maat, juist omdat de statistiek de woorden vastlegt waarmee beleid wordt gemaakt. De indeling die daar nu geldt, gaat niet meer over een tegenstelling tussen groepen mensen maar over twee eenvoudige kenmerken.
| Begrip | Wat het CBS ermee bedoelt |
|---|---|
| Herkomst | Een indeling van twee onderdelen: of iemand in Nederland is geboren, en wat het herkomstland is. |
| Geboren in Nederland | Het kenmerk dat weergeeft of iemand en diens ouders in Nederland of in het buitenland zijn geboren. |
| Herkomstland | Het land waar iemand is geboren, of waar de ouders zijn geboren. Bij wie in Nederland is geboren is het geboorteland van de moeder leidend. |
| Persoon met een migratieachtergrond | De oudere term: iemand van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren, met een eerste en tweede generatie en een westers en niet-westers onderscheid. |
Twee dingen vallen daarbij op. De nieuwe indeling noemt immers een land en geen categorie, dus iemand heeft herkomstland Turkije of Polen in plaats van een niet-westerse achtergrond. En de keuze voor het geboorteland van de moeder heeft een praktische reden: die gegevens zijn vaker bekend dan die van de vader. Is de moeder in Nederland geboren of is haar geboorteland onbekend, dan gebruikt het CBS dat van de vader.
Wie in Nederland moet inburgeren
Nederlands leren is voor een deel van de nieuwkomers een verplichting en voor een ander deel niet. Dat hangt vooral af van de nationaliteit. De Rijksoverheid noemt de uitzonderingen op een rij; wie daar niet onder valt, is inburgeringsplichtig en krijgt daarover automatisch een brief van DUO.
| Waarop de uitzondering rust | Toelichting |
|---|---|
| Nationaliteit | Je hebt de nationaliteit van een land uit de Europese Unie, of van Liechtenstein, Noorwegen, IJsland of Zwitserland. |
| Leeftijd | Je bent jonger dan 18 jaar, of ouder dan de pensioengerechtigde leeftijd. |
| Schooltijd in Nederland | Je woonde 8 jaar of langer in Nederland toen je leerplichtig was. |
| Diploma in het Nederlands | Je hebt Nederlandse diploma’s of certificaten van een bepaalde opleiding in de Nederlandse taal. |
| Verblijfsdoel | Je komt tijdelijk naar Nederland om te studeren of te werken, bijvoorbeeld als expat. |
Wie wel moet inburgeren, heeft daar na aankomst overigens drie jaar voor. De inburgering sluit vervolgens af met een examen, en het is mogelijk om daarvoor geld te lenen als dat nodig is. Ook bestaat er een ontheffing en een aangepast examen bij ziekte of een handicap.
De drie leerroutes van de Wet inburgering 2021
Sinds 1 januari 2022 geldt de Wet inburgering 2021, en die veranderde de opzet daarmee ingrijpend. De gemeente begeleidt de nieuwkomer, neemt een brede intake af en stelt daarmee een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie op. Uit die intake volgt daarna een van drie leerroutes.
| Leerroute | Voor wie | Welk taalniveau |
|---|---|---|
| B1-route | De gewone route: taal combineren met werk of vrijwilligerswerk. | Spreken en schrijven op niveau B1, binnen maximaal drie jaar. |
| Onderwijsroute | Vooral jongeren, die worden voorbereid op een opleiding in het mbo, hbo of wetenschappelijk onderwijs. | Niveau B1 of hoger. |
| Zelfredzaamheidsroute | Mensen voor wie de eerste twee routes te moeilijk zijn. | Een lager niveau, A1. |
Kennis van de Nederlandse maatschappij hoort bovendien bij alle drie de routes. Zo moet je weten dat het Wilhelmus het volkslied is en hoe de vlag eruitziet. Wat die niveaus betekenen, staat uitgelegd bij de officiële taalniveaus in Nederland. B1 is het niveau waarop je een gewoon gesprek voert en een krantenbericht begrijpt; A1 is het niveau waarop je jezelf in eenvoudige zinnen redt.
Wie betaalt, verschilt vervolgens per groep. Voor statushouders betaalt de overheid de inburgering; gezinsmigranten en overige migranten betalen die altijd zelf, terwijl de gemeente hen wel begeleidt. En wie al vóór 1 januari 2022 inburgeringsplichtig was, valt nog onder de Wet inburgering 2013, met de eisen die daarbij horen. Dat onderscheid is de reden dat twee mensen in dezelfde straat een heel ander traject kunnen volgen.
Veelgestelde vragen over medelanders en inburgering
Wat betekent het woord medelander
Een medelander is volgens de omschrijving een allochtone Nederlander, en het woord is volgens de Etymologiebank van het Instituut voor de Nederlandse Taal een eufemisme voor allochtoon. Het duikt in kranten op vanaf 1989 en was bedoeld als vriendelijk alternatief voor buitenlander. Tegenwoordig kom je het vooral tegen als citaat of in een gesprek over woordkeuze.
Welk woord gebruikt het CBS in plaats van allochtoon
Het CBS werkt met herkomst, een indeling van twee kenmerken: of iemand in Nederland is geboren, en wat het herkomstland is. Die indeling is in 2021 ontwikkeld en wordt sinds begin 2022 geleidelijk doorgevoerd in de statistieken en in StatLine. De oudere term persoon met een migratieachtergrond stond voor iemand van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren.
Welk taalniveau moet je halen bij inburgering
Dat hangt helemaal af van je leerroute. De B1-route vraagt Nederlands spreken en schrijven op niveau B1, binnen maximaal drie jaar. Voor de onderwijsroute is het B1 of hoger, omdat die route voorbereidt op een opleiding. En in de zelfredzaamheidsroute, voor wie de andere twee te moeilijk zijn, gaat het om niveau A1.
Hoelang heb je om in te burgeren
In principe drie jaar na aankomst in Nederland. In die periode volg je je leerroute en doe je het inburgeringsexamen of een staatsexamen Nederlands. Is een examen door ziekte of een handicap niet haalbaar, dan bestaat er een aangepast examen of een ontheffing.
Wie betaalt de inburgering
Voor statushouders betaalt de overheid. Gezinsmigranten en overige migranten betalen hun inburgering altijd zelf, maar worden wel door de gemeente begeleid. Wie het zelf moet betalen en het geld niet heeft, kan daarvoor lenen.
Hoe we dit artikel hebben gemaakt
Eerste publicatie op , laatst bijgewerkt op . Onze redactie heeft dit artikel gecontroleerd op feiten, cijfers en bronnen.
Zie je een fout, of mis je iets? Laat het ons weten, dan zoeken we het uit en passen we het artikel aan. Zo werkt onze redactie.
Bronnen
- Etymologiebank, gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal, trefwoord medelander: de omschrijving allochtone Nederlander, de aanduiding eufemisme voor allochtoon uit het Woordenboek van Neologismen van M. De Coster (1999), en de krantencitaten uit 1989, 1994 en 1997.
- CBS, de begrippen herkomst, herkomstland en persoon met een migratieachtergrond: de indeling van twee onderdelen, de bepaling van het herkomstland met het geboorteland van de moeder als leidend gegeven, de nieuwe herkomstindeling uit 2021 die sinds begin 2022 wordt doorgevoerd, en de oudere omschrijving met ten minste één in het buitenland geboren ouder, met het onderscheid tussen generaties en tussen westers en niet-westers.
- Rijksoverheid, de nieuwe Wet inburgering en moet ik als nieuwkomer inburgeren: de ingangsdatum van 1 januari 2022, de brede intake en het Plan Inburgering en Participatie, de drie leerroutes met hun taalniveaus, de kennis van de Nederlandse maatschappij in alle routes, wie de inburgering betaalt, de nationaliteiten en situaties waarvoor geen inburgeringsplicht geldt, de brief van DUO, de termijn van drie jaar, en de ontheffing, het aangepaste examen en de mogelijkheid om te lenen.
Geschreven door
Team Kennisdomein is de redactie van Kennisdomein. We maken onderwerpen die ingewikkeld lijken begrijpelijk voor iedereen, in gewone taal.
Verder lezen in Maatschappelijk
Straattaal: woorden, betekenis en waar ze vandaan komenStraattaal is Nederlands met woorden uit het Surinaams, Arabisch en Engels. Lees wat de woorden betekenen en waar ze vandaan komen.
Taalniveau B1 uitgelegd en wat er klopt van de 80 procentTaalniveau B1 is het derde van zes Europese taalniveaus. Lees wat je dan kunt, waar het een eis is en wat er klopt van de 80 procent.
De of het? Twee vaste regels en de vuistregelsKies je de of het? Twee regels gaan altijd op: een verkleinwoord krijgt het, een meervoud de. De rest zijn vuistregels.
Synoniemen: betekenis, voorbeelden en een handige lijstEen synoniem is een woord met vrijwel dezelfde betekenis als een ander woord. Lees waarom je synoniemen gebruikt, met een lijst.