Wat is een rechtspersoon? Betekenis en soorten

Om te kijken wat een rechtspersoon is, kijken we eerst naar wat een natuurlijk persoon is. Een natuurlijk persoon is een mens. Een mens met rechten en plichten. Zo mag een mens (een natuurlijk persoon) onder meer trouwen, overeenkomsten sluiten of eigenaar zijn van goederen, schulden hebben, erven en een testament opstellen. Een mens mag ook werken en geld verdienen. Zo’n natuurlijk persoon heeft ook plichten. Zo moet ieder mens zich houden aan de wet en belasting betalen.

Als je een bedrijf begint, dan brengt dit ook rechten en plichten met zich mee. Een belangrijk onderwerp hierbij is aansprakelijkheid. In de wet is geregeld dat bepaalde bedrijven een rechtspersoon zijn. Afhankelijk van de gekozen rechtspersoon heeft het bedrijf vervolgens rechten en plichten en is de aansprakelijkheid geregeld. Het is daarom belangrijk om goed na te denken welke rechtsvorm het beste bij jou en je bedrijf past. De klanten van jouw bedrijf moeten kunnen zien welke rechtsvorm je bedrijf heeft. Zij weten dan welke rechten zij hebben en welke plichten jij hebt. Indien er onenigheid ontstaat, dan weten klanten ook waar ze moeten zijn om verhaal te halen. Wie is er aansprakelijk en waar kunnen de schulden eventueel worden verhaald? Is dat bij jou als ondernemer, bij je bedrijf, bij een raad van commissarissen of misschien wel bij de aandeelhouders?

Rechtsvormen: rechtspersoonlijkheid en aansprakelijkheid

Bedrijven met en zonder rechtspersoonlijkheid

Er zijn rechtsvormen mét en zonder rechtspersoonlijkheid. Indien je een bedrijf hebt zonder rechtspersoonlijkheid, dan is dit bedrijf in het bezit van een natuurlijk persoon. Voorbeelden van deze rechtsvormen zijn:

• Eenmanszaak
• Maatschap
• Vennootschap onder firma (vof)
• Commanditaire vennootschap

Voor bedrijven die geen rechtspersoon zijn, geldt dat de eigenaar zelf aansprakelijk is voor het handelen. Ook in privé. Eventuele schuldeisers kunnen dus niet alleen beslag leggen op zaken die tot het bedrijf behoren maar ook op eigendommen die tot het privévermogen van de eigenaar van het bedrijf behoren.

Bedrijven met rechtspersoonlijkheid zijn:

• Besloten vennootschap (bv)
• Naamloze vennootschap (nv)
• Stichting
• Vereniging
• Coöperatie
• Onderlinge waarborgmaatschappij
• Kerkgenootschap
• Publiekrechtelijke rechtspersonen, zoals gemeenten, provincies en waterschappen

Het grote voordeel van een bedrijf dat een rechtspersoonlijkheid heeft, is dat de eigenaar van het bedrijf niet in privé aansprakelijk is. Gaat het bedrijf failliet, dan kunnen de schulden meestal niet op het privévermogen van de eigenaar worden verhaald.

Je kunt bijvoorbeeld je woonhuis op je eigen naam zetten en het bedrijfspand op naam van het bedrijf. Bij een eventueel faillissement ben je wel het bedrijfspand kwijt maar niet je woonhuis. Die scheiding is echter geen garantie. Er zijn situaties waarin de bestuurder van een bv of nv ook in privé aansprakelijk wordt gesteld voor schulden. Verderop op deze pagina lees je welke dat zijn.

Hoe richt je een rechtspersoon op?

Als je een rechtspersoon wilt oprichten, dan moet je daarvoor naar de notaris. Dit is natuurlijk een kostenpost die je niet hebt als je een bedrijf opricht zonder rechtspersoonlijkheid. Notariskosten kunnen flink variëren in hoogte. Dit komt omdat een notaris zelf het tarief mag bepalen. Zo ben je voor het oprichten van een bv meestal een paar honderd tot ruim duizend euro kwijt. Je kunt ook gebruik maken van de mogelijkheid om online een bv op te richten maar dan moet je wel precies weten wat je wilt en wat je doet. Dit is meestal wel voordeliger.

De notaris stelt de oprichtingsakte met de statuten op. Daarna schrijft hij de rechtspersoon en de bestuurders in bij de Kamer van Koophandel en meldt hij de uiteindelijk belanghebbenden aan voor het UBO-register. Een startkapitaal heb je voor een bv niet nodig: één eurocent is genoeg. Voor een nv ligt dat anders, zoals je hieronder leest.

Voordelen van rechtspersoonlijkheid

Over één van de grootste voordelen van een bedrijf dat rechtspersoonlijkheid heeft hebben we het hiervoor al gehad. Dat is het feit dat je in privé niet langer aansprakelijk bent voor schulden die binnen je bedrijf ontstaan. Bij een eventueel faillissement ben jij dan ook niet in privé aansprakelijk, uitzonderingen daargelaten.

Andere voordelen zijn bijvoorbeeld dat je aandelen kunt overdragen. Ook kan je de taken binnen het bedrijf eenvoudiger verdelen en personeel aannemen. Of je met een bv ook minder belasting betaalt, hangt af van je winst. Bij een bescheiden winst valt een eenmanszaak vaak gunstiger uit, omdat je dan recht hebt op de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling. Groeit de winst, dan kantelt die vergelijking. Laat dit doorrekenen door een boekhouder of fiscalist voordat je overstapt.

Een bedrijf dat een rechtspersoon is, is handelingsbekwaam. Dit betekent dat je bedrijf overeenkomsten kan sluiten, schulden kan hebben maar ook eigenaar kan zijn van roerende en onroerende goederen. Zo kunnen zaken als de bestelbus, apparatuur en computers, schulden en geld maar ook het bedrijfspand in eigendom zijn van je bedrijf.

Omdat een rechtspersoon geen natuurlijk persoon is, kan het bedrijf niet zelf praten of de hand schudden van een klant. Een rechtspersoon heeft dan ook altijd een bestuur. Dit bestuur vertegenwoordigt de rechtspersoon. Dit kan bijvoorbeeld de directeur zijn, de voorzitter of een secretaris. Deze persoon, of groep personen, kan bindende afspraken maken namens de rechtspersoon.

Nadelen van rechtspersoonlijkheid

Naast de voordelen die je hebt van een bedrijf dat een rechtspersoon is, zijn er ook nadelen. Zo heb je bijvoorbeeld voor het oprichten van een nv een flink startkapitaal nodig: minimaal € 45.000. Ook ben je zowel voor een bv als een nv verplicht jaarstukken op te laten stellen en te deponeren bij de Kamer van Koophandel. Dit moet op tijd gebeuren, anders telt dat mee als onbehoorlijk bestuur. Dit brengt natuurlijk meer kosten voor je administratie met zich mee.

Als starter is het fiscaal voordeliger om een bedrijf zonder rechtspersoonlijkheid op te richten. Je komt dan voor meer fiscale voordelen in aanmerking. Denk onder meer aan de startersaftrek en zelfstandigenaftrek.

Als je een bv opricht, keer je jezelf als directeur-grootaandeelhouder een gebruikelijk loon uit. In 2026 is dat minimaal € 58.000 per jaar; in 2024 en 2025 was dat nog € 56.000. Zeker als starter kan het onzeker zijn of je genoeg winst maakt om dat loon te kunnen betalen.

Tenslotte is het opheffen van een BV ingewikkelder dan van bijvoorbeeld een eenmanszaak.

Wanneer ben je als bestuurder toch aansprakelijk?

De hoofdregel is duidelijk: schuldeisers van een rechtspersoon kunnen niet bij je privévermogen. Op die regel bestaan uitzonderingen, en die komen vaker voor dan starters denken. Ze draaien bijna allemaal om hetzelfde punt. Je hebt als bestuurder iets gedaan of nagelaten waarvan je een ernstig verwijt te maken valt, of je hebt zelf voor een schuld getekend.

Eén rechtsvorm verdient hier aparte aandacht. Een vereniging die niet bij de notaris is opgericht heeft beperkte rechtsbevoegdheid. De bestuurders zijn dan hoofdelijk aansprakelijk naast de vereniging, voor schulden die tijdens hun bestuur opeisbaar worden. Schrijf je de statuten in bij het Handelsregister, dan wordt die aansprakelijkheid beperkt. Rechtspersoonlijkheid betekent dus niet vanzelf dat je privévermogen buiten schot blijft.

Deze pagina geeft algemene uitleg. Gaat het om jouw eigen situatie en om bedragen die ertoe doen, leg de vraag dan voor aan een notaris, een jurist of je boekhouder.

Veelgestelde vragen over de rechtspersoon