Wat voor een vakantieganger ben jij

In 2025 gingen 11,8 miljoen Nederlanders van 15 jaar en ouder op vakantie. Samen maakten zij 36,7 miljoen vakanties, telde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het instituut dat de officiële cijfers over Nederland bijhoudt. Dat is gemiddeld ruim drie vakanties per vakantieganger per jaar, en die drie zijn zelden van dezelfde soort. Je bent dus niet één type, je bent een volgorde. De vraag is welk type bovenaan staat als je maar één keer weg kunt.

Typen vakantiegangers

Een indeling in typen is geen spelletje. Acht provincies lieten in 2018 door het commerciële onderzoeksbureau MarketResponse uitzoeken hoe Nederlanders hun vrije tijd invullen. Er vulden 2.367 mensen de vragenlijst helemaal in, verdeeld over het hele land. Daar kwamen zeven leefstijlen uit, met namen als avontuurzoeker, rustzoeker en stijlzoeker. Provincies en toeristenbureaus gebruiken die indeling nog steeds om te bepalen wat ze aanbieden en aan wie. Het bureau verkoopt die indeling zelf als product aan die provincies, dus het is een werkindeling van een marktpartij en geen onafhankelijke maatstaf. Dat wat je in je vrije tijd zoekt een patroon is en geen bui, komt er wel duidelijk uit.

Onze vijf typen hieronder zijn korter en praktischer dan zo’n onderzoeksmodel. Je herkent jezelf waarschijnlijk in twee of drie ervan. Dit jaar blijf je in Nederland, over twee jaar spaar je voor Japan. Allebei kan.

De culturele vakantieganger

Jij gaat weg om iets te leren over de plek waar je bent. Musea, ruïnes, kerken, een markt in een oud stadscentrum: dat is waar je dagen heen gaan. Een stedentrip van drie of vier dagen past goed bij dit type, want je hebt geen twee weken nodig om een stad te zien. Reken wel op entreegeld en op drukte in de zomermaanden. Een uitzondering is een stedentrip Londen: de vaste collecties van de grote musea kosten daar geen entree.

De avonturier

De avonturier wil iets meemaken dat thuis niet kan. Bergbeklimmen, abseilen, beren spotten in Canada, met de kano een rivier af. Het hoeft niet extreem te zijn. Mountainbiken, trekking en een week wandelen tellen net zo goed. Wat deze vakanties gemeen hebben, is dat je thuiskomt met een verhaal in plaats van met een kleurtje.

De zonnige vakantieganger

Zon en warmte zijn voor jou geen bijzaak maar de reden om te gaan. In juli en augustus kan dat in Nederland lukken, maar zeker is het niet. Zuid-Europa, Noord-Afrika en Azië geven meer garantie, en kosten meer aan vervoer. Het verschil in reistijd en prijs is de afweging die dit type elk jaar opnieuw maakt.

De planner

Jij wilt van tevoren weten hoe je dagen eruitzien. Voor het boeken kijk je al wat er te doen is, en daarna maak je een indeling per dag. Bij backpacken stippel je de route uit, bij een hotelvakantie zoek je de weg naar het strand en dat ene restaurant alvast op. Dat is geen dwang maar voorpret. Het scheelt bovendien geld, omdat je entreekaartjes en vervoer vaak goedkoper vooraf koopt.

Op de bonnefooi

Het tegenovergestelde van de planner: je vertrekt zonder te weten waar je slaapt. Dat levert plekken op waar je zelf nooit voor had gekozen. Eén waarschuwing hoort erbij. In de zomervakantie en rond de kerst zitten campings en hotels in de populaire gebieden vaak vol, en dan word je om acht uur ’s avonds nog doorgestuurd naar het volgende dorp. Buiten die weken werkt deze aanpak een stuk beter.

Wat Nederlanders werkelijk doen op vakantie

Welk type je ook bent, je keuze valt bijna altijd tussen twee soorten vakantie: eentje in Nederland of eentje over de grens. Die twee lijken in niets op elkaar. In de tabel hieronder zie je van allebei hoeveel er in 2025 zijn gemaakt, hoe lang ze gemiddeld duurden en wat een persoon er per vakantie aan uitgaf.

Een vakantie over de grens duurt dus twee keer zo lang en kost per persoon ruim drie keer zoveel als eentje in eigen land. Voor een gezin van vier scheelt dat ongeveer € 3.600 per keer. Dat is precies de reden dat veel mensen de twee soorten afwisselen: één keer ver, en daarnaast een week of een lang weekend dichtbij. Het vervoer is bovendien de grootste knop waaraan je kunt draaien: een treinreis geeft per persoon ongeveer vijf keer minder klimaatschade dan de auto en tot vijftien keer minder dan het vliegtuig, rekent kenniscentrum Milieu Centraal voor. Daar valt dus de meeste winst te halen bij duurzaam reizen.

Wat de cijfers over 2025 laten zien

In de zomer van 2025 werden er 21,9 miljoen zomervakanties gehouden, meldde het CBS op 3 juli 2026. Frankrijk was de populairste bestemming met 2,15 miljoen vakanties, gevolgd door Duitsland en Spanje. Binnen Nederland stond Gelderland bovenaan met 1,64 miljoen vakanties.

Toch gaat het opvallendste cijfer uit dat bericht niet over bestemmingen. Van de huishoudens met de hoogste inkomens ging 87 procent op zomervakantie, van de huishoudens met de laagste inkomens 41 procent. Ruim twee keer zoveel, dus. Je type zegt iets over wat je zoekt. Je inkomen zegt meer over de vraag of je überhaupt gaat. Dat staat zelden in een artikel over vakantietypen, en het hoort er wel in.

Er verandert ook iets in wat mensen willen. In 2025 ging volgens het CBS 78 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder op vakantie, samen goed voor 36,7 miljoen vakanties. Drukte speelt daarbij een grotere rol. In een peiling van de Europese Commissie zei 45 procent van de Nederlanders bereid te zijn buiten het hoogseizoen te reizen, en 43 procent om naar minder bezochte bestemmingen te gaan. Drukte is daarmee net zo goed een keuzefactor geworden als weer en prijs.

Op vakantie in Nederland

Bijna de helft van de Nederlanders ging in 2025 minstens één keer op vakantie in eigen land: 48,8 procent, volgens het CBS. Dat is geen noodgreep, dat is een keuze. Nederland heeft stranden, duinen, bossen en meer dan genoeg te zien.

Voor de zonzoeker en de avonturier zijn de Waddeneilanden een goede proef op de som: strand en wind op één plek, en per eiland een ander karakter. De planner heeft in Nederland een streepje voor, want je kunt hier op zaterdagochtend beslissen en zondag al weg zijn. En wie in de winter weg wil, komt vanzelf uit bij een wintersportvakantie in de Alpen.

Eén vertrouwde vakantiebestemming

Ga je al sinds je jeugd naar dezelfde plek en wil je dat nog steeds? Doen. Voor veel mensen zit de ontspanning juist in het weten wat er komt: dezelfde camping op anderhalf uur rijden, dezelfde bakker, hetzelfde plekje aan het water. Je hoeft niet alle landen van de wereld te hebben gezien om goed uit te rusten.

Er is nog een praktisch voordeel. Wie elk jaar naar dezelfde plek gaat, weet wat het kost, kent de weg naar de dokter en verspilt geen dag aan uitzoeken. Niet iedereen vaart wel bij variatie, en dat is geen gebrek aan avontuur.

Minder te besteden voor een vakantie

Soms zit een vakantie er niet in. Je bent net van baan gewisseld, er is een baby op komst, of de rekening van de energieleverancier viel hoger uit dan gedacht. De cijfers hierboven laten zien hoe gewoon dat is: bijna zes op de tien huishoudens met een laag inkomen gingen in de zomer van 2025 niet weg.

Thuisblijven hoeft geen verloren vakantie te zijn. Het scheelt gemiddeld honderden euro’s per persoon, en je kunt er hetzelfde uithalen als je het als vakantie behandelt. Zet je werkmail uit, spreek af wat je die week gaat doen en plan één uitje per dag. Een boek in de tuin, een dag spelletjes met de kinderen, een middag naar zee.

En je huisdier hoeft niet naar het dierenhotel of naar een oppas. Dat scheelt nog eens flink, en de hond merkt het verschil.

Tips voor een geslaagde vakantie

Wat een vakantie tot een vakantie maakt, is dat je hem ook zo behandelt. De weken voor vertrek horen daar wat ons betreft bij: uitzoeken, boeken en erover praten is al een deel van het plezier. Hieronder een paar dingen die daarbij helpen.

• Zet de dagen ruim van tevoren in de agenda en praat er thuis over. Dat is de voorpret waar je gratis van geniet.
• Spreek af wanneer je je werkmail leest. Eén keer per dag of helemaal niet, maar spreek het af.
• Laat de telefoon af en toe in je tas. Een middag zonder foto’s onthoud je vaak beter.
• Plan één ding per dag, niet drie. Dan blijft er ruimte over voor wat je onderweg tegenkomt.
• Doe iets waar je lijf van moet werken: wandelen, fietsen, zwemmen. Dat helpt tegen het vakantiehoofd van de eerste dagen.

Kies voor je volgende vakantie eerst het type en pas daarna de bestemming, en niet andersom. Bepaal daarna hoeveel je te besteden hebt, want dat is de grens die de cijfers van het CBS zichtbaar maken. Wie in het najaar al boekt, staat er in de zomer beter voor: de goedkope weken en de rustige plekken zijn dan nog vrij. In onze categorie Wereld vind je per bestemming een artikel dat helpt bij die keuze.

Veelgestelde vragen